przejdź do zawartości


Parlament Europejski


Parlament Europejski reprezentuje obywateli Unii Europejskiej.
Posłowie do Parlamentu Europejskiego, popularnie nazywani eurodeputowanymi, są wybierani w wyborach powszechnych i bezpośrednich przez obywateli państw członkowskich. Prawo wyborcze do Parlamentu Europejskiego, zarówno czynne (prawo wybierania posłów), jak i bierne (prawo do bycia wybieranym), nie jest jednak związane z obywatelstwem konkretnego państwa członkowskiego, lecz z obywatelstwem Unii Europejskiej. Obywatel jednego z państw członkowskich, mający z tego tytułu również obywatelstwo Unii Europejskiej, może zatem korzystać z czynnego i biernego prawa wyborczego do Parlamentu Europejskiego także w państwie członkowskim, którego obywatelstwa nie ma, a w którym mieszka. Jedynym warunkiem jest spełnienie wymogów, od jakich dane państwo uzależnia prawo wyborcze własnych obywateli. Na przykład Polak mieszkający na terytorium Belgii może głosować i kandydować w wyborach do Parlamentu Europejskiego w Belgii po spełnieniu takich samych warunków jak obywatele tego państwa.

Kadencja Parlamentu Europejskiego trwa 5 lat. Posłowie do Parlamentu Europejskiego sprawują swój mandat w sposób niezależny.

Parlament Europejski ma siedzibę w Strasburgu. Raz w miesiącu, oprócz sierpnia, odbywają się tam sesje plenarne. Parlament odbywa 12 posiedzeń plenarnych w roku, w tym posiedzenie budżetowe. W drugi wtorek marca Parlament odbywa sesję roczną. Dodatkowe posiedzenia plenarne odbywają się w Brukseli. Sekretariat Generalny Parlamentu i jego służby znajdują się natomiast w Luksemburgu.

Liczba miejsc w Parlamencie Europejskim przysługująca każdemu państwu członkowskiemu zależy od liczby ludności tego państwa. Docelowo, zgodnie z postanowieniami Traktatu z Lizbony liczba eurodeputowanych nie może przekroczyć 750, nie licząc przewodniczącego. Ponadto liczba mandatów przyznana poszczególnym państwom członkowskim nie może przekraczać 96 ani być mniejsza niż 6.

Lista polskich europosłów

W związku z tym że prawo wyborcze do Parlamentu jest związane z obywatelstwem Unii Europejskiej, a nie z obywatelstwem konkretnego państwa członkowskiego, część mandatów przysługujących danemu państwu może być sprawowana przez obywateli innego państwa członkowskiego. Na przykład obywatel polski mieszkający w Belgii i wybrany do Parlamentu Europejskiego w wyborach rozpisanych w Belgii uzyska mandat z puli miejsc w Parlamencie przysługujących Belgii, a nie Polsce.

Eurodeputowani zasiadają w Parlamencie nie według swojego obywatelstwa, lecz według grupy politycznej (frakcji), do której przynależą. Posłowie dobierają się w grupy polityczne według podobieństwa poglądów. Grupę polityczną może utworzyć co najmniej 25 posłów wybranych w wyborach zorganizowanych w co najmniej 1/4 państw członkowskich. Eurodeputowany nie może być członkiem więcej niż jednej frakcji. Przynależność do frakcji ma charakter dobrowolny.

Na czele Parlamentu Europejskiego stoi przewodniczący. Kieruje on pracami Parlamentu i reprezentuje Parlament w stosunkach zewnętrznych. Przewodniczący wybierany jest przez eurodeputowanych bezwzględną większością głosów na połowę okresu kadencji Parlamentu (tj. na dwa i pół roku), w głosowaniu tajnym.

Oprócz przewodniczącego eurodeputowani wybierają spośród siebie również 14 wiceprzewodniczących oraz 5 kwestorów. Przewodniczący, kolegium wiceprzewodniczących oraz kwestorzy tworzą prezydium Parlamentu Europejskiego. Prezydium kieruje wewnętrznym funkcjonowaniem Parlamentu, odpowiada za preliminarz Parlamentu, organizację administracyjną i finansową oraz sekretariat i jego sekcje. Kwestorzy są odpowiedzialni za sprawy administracyjne i finansowe bezpośrednio dotyczące posłów, zgodnie z zarządzeniami Prezydium.

Przewodniczący Parlamentu Europejskiego oraz przewodniczący wszystkich grup politycznych tworzą konferencję przewodniczących. Określa ona organizację prac Parlamentu i wszystkie kwestie związane z ustalaniem programu prac legislacyjnych, kalendarz i porządek dzienny posiedzeń plenarnych, skład komisji, delegacji i podział kompetencji między nimi oraz program prac legislacyjnych. Odgrywa również istotną rolę w stosunkach Parlamentu Europejskiego z innymi instytucjami Unii, państwami trzecimi, organizacjami międzynarodowymi oraz parlamentami narodowymi państw członkowskich.

Posłowie do Parlamentu Europejskiego pracują w komisjach parlamentarnych, które obradują w Brukseli raz lub dwa razy w miesiącu. Każda komisja ma określony zakres właściwości (np. sprawy zagraniczne, budżet, prawa człowieka, petycje) i zajmuje się przygotowaniem prac sesji plenarnych Parlamentu w tym przedmiocie. Komisje analizują projekty aktów prawnych, stanowiska i opinie kierowane do Parlamentu przez Komisję Europejską i Radę, opracowują projekty uchwał oraz sprawozdania.

Oprócz komisji stałych Parlament może tworzyć również komisje tymczasowe do wyjaśnienia lub w celu analizy konkretnego problemu. Przewodniczący wszystkich komisji stałych oraz tymczasowych tworzą konferencję przewodniczących komisji. Może ona przekazywać konferencji przewodniczących zalecenia dotyczące prac komisji oraz ustalenia porządku dziennego sesji miesięcznych. Prezydium oraz konferencja przewodniczących mogą przekazywać niektóre zadania konferencji przewodniczących komisji.

Parlament Europejski jest wspomagany przez Sekretariat Generalny, na którego czele stoi sekretarz generalny. Sekretariat Generalny ma siedzibę w Luksemburgu.

Kompetencje

Kluczową kompetencją Parlamentu Europejskiego jest stanowienie prawa wspólnie z Radą oraz tzw. pośrednie prawo inicjatywy legislacyjnej - może on żądać od Komisji Europejskiej przedłożenia projektów aktów prawnych, których ustanowienie uważa za niezbędne w celu wykonania postanowień traktatów.

Parlament Europejski ma również istotne kompetencje budżetowe. Uchwala on, wraz z Radą, budżet Unii Europejskiej oraz, na zalecenie Rady, udziela Komisji Europejskiej absolutorium z wykonania budżetu.

Bardzo ważne są kompetencje kreacyjne i kontrolne Parlamentu Europejskiego. Parlament wybiera przewodniczącego Komisji Europejskiej oraz zatwierdza ostateczny skład Komisji. Może on także uchwalić wotum nieufności dla Komisji ze względu na jej działalność. Efektem przyjęcia wniosku o wotum nieufności jest obowiązek rezygnacji ze swojej funkcji przez wszystkich członków Komisji. Konsultacja Parlamentu Europejskiego jest wymagana przy powoływaniu członków Trybunału Obrachunkowego oraz prezesa, wiceprzewodniczącego i członków zarządu Europejskiego Banku Centralnego. Oprócz tego Parlament Europejski wybiera Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich i może wnioskować o jego zdymisjonowanie przez Trybunał Sprawiedliwości oraz proponuje jednego z członków specjalnego komitetu, którego zadaniem jest opiniowanie kandydatów do wykonywania funkcji sędziego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i rzecznika generalnego w Trybunale Sprawiedliwości (patrz str. 26).

Ponadto niektóre instytucje Unii Europejskiej mają obowiązek składania Parlamentowi sprawozdań związanych z wykonywaniem ich kompetencji. Przewodniczący Rady Europejskiej po każdym szczycie Unii składa Parlamentowi sprawozdanie z ustaleń przyjętych podczas szczytu. Komisja Europejska składa Parlamentowi i Radzie roczne sprawozdanie z wykonania budżetu, sprawozdanie oceniające finanse Unii oraz ogólne sprawozdanie roczne z działalności Unii. Oprócz tego co trzy lata Komisja składa Parlamentowi Europejskiemu, Radzie oraz Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu sprawozdanie w sprawie stosowania postanowień Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej dotyczących niedyskryminacji i praw obywatelskich.

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawia Parlamentowi roczne sprawozdanie z wyników przeprowadzonych przez siebie dochodzeń. Parlament rozpatruje także roczne sprawozdania Trybunału Obrachunkowego oraz roczne sprawozdanie Europejskiego Banku Centralnego z działalności Europejskiego Systemu Banków Centralnych i w sprawie polityki pieniężnej za rok ubiegły i bieżący. Ponadto prezes Europejskiego Banku Centralnego i inni członkowie zarządu mogą być, na żądanie Parlamentu Europejskiego lub z własnej inicjatywy, przesłuchani przez właściwe komisje Parlamentu Europejskiego. Posłowie mogą również kierować pytania do Komisji, natomiast Parlament Europejski może kierować pytania do Komisji, Rady i wysokiego przedstawiciela Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa.

Zgoda Parlamentu jest również wymagana przy zawieraniu przez Radę niektórych umów międzynarodowych, których stroną jest Unia (m.in. układy o stowarzyszeniu, umowa o przystąpieniu Unii do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, umowy mające istotne skutki budżetowe dla Unii).

Parlament Europejski ma też kompetencje do rozpatrywania petycji indywidualnych. Każdy obywatel Unii Europejskiej, jak również każda osoba fizyczna lub prawna mająca miejsce zamieszkania lub statutową siedzibę w jednym z państw członkowskich ma prawo kierowania petycji do Parlamentu Europejskiego - indywidualnie lub wspólnie z innymi obywatelami lub osobami. Petycja może dotyczyć każdej kwestii objętej zakresem działalności Unii Europejskiej, która bezpośrednio dotyczy wnoszącego petycję. Może być ona wniesiona w każdym z języków urzędowych Unii Europejskiej za pośrednictwem poczty lub w formie elektronicznej na specjalnym formularzu dostępnym na stronie internetowej Parlamentu Europejskiego. Petycja wnoszona za pośrednictwem poczty powinna zawierać podstawowe dane wnoszącego (imię i nazwisko, obywatelstwo oraz adres stałego miejsca zamieszkania, a w przypadku petycji grupowych imię i nazwisko, obywatelstwo oraz adres stałego miejsca zamieszkania osoby przedstawiającej petycję lub przynajmniej pierwszej z osób, które wnoszą petycję). Powinna być ona także podpisana. Ponadto należy zwięźle przedstawić kwestię będącą przedmiotem petycji.

Petycjami zajmuje się jedna ze stałych komisji Parlamentu Europejskiego - Komisja Petycji. Jeżeli petycja zostanie uznana za dopuszczalną, Komisja Petycji może podjąć działania, które uzna za właściwe w związku z przedmiotem petycji. Działania te mogą polegać w szczególności na:

  • przedstawieniu Parlamentowi sprawozdania, które zostanie poddane głosowaniu na posiedzeniu plenarnym,
  • przekazaniu petycji innym komisjom, które mogą uwzględnić ją w swoich pracach legislacyjnych,
  • zwróceniu się do Komisji Europejskiej o przeprowadzenie wstępnego dochodzenia w przedmiocie zgodności aktów prawnych objętych zakresem petycji z prawem unijnym.

Petycja nie daje jednak możliwości uzyskania odszkodowania. Parlament Europejski nie wydaje również żadnych wiążących rozstrzygnięć w przedmiocie petycji.

Parlament Europejski współpracuje z parlamentami narodowymi państw członkowskich. W ramach tej współpracy przekazuje on parlamentom narodowym swoje projekty aktów ustawodawczych oraz rezolucje legislacyjne. Każdy parlament narodowy lub każda izba parlamentu narodowego może, w terminie 8 tygodni od daty przekazania projektu aktu ustawodawczego, przesłać przewodniczącemu Parlamentu Europejskiego uzasadnioną opinię zawierającą powody, dla których uznaje, że dany projekt nie jest zgodny z zasadą pomocniczości. Parlament Europejski ma obowiązek uwzględniać uzasadnione opinie parlamentów narodowych, a jeżeli uzasadnione opinie o niezgodności projektu aktu ustawodawczego z zasadą pomocniczości stanowią co najmniej 1/3 głosów przyznanych parlamentom narodowym w tym zakresie, projekt musi zostać poddany ponownej analizie. Każdy parlament narodowy dysponuje 2 głosami rozdzielonymi w zależności od krajowego systemu parlamentarnego - jeżeli w danym państwie parlament składa się z dwóch izb, każda z izb dysponuje 1 głosem. Podobne zasady obowiązują w relacjach między parlamentami narodowymi i Radą, Komisją, grupami państw członkowskich, zgłaszającymi inicjatywy legislacyjne, Trybunałem Sprawiedliwości, Europejskim Bankiem Centralnym oraz Europejskim Bankiem Inwestycyjnym.

Zobacz także:

Serwis internetowy Parlamentu Europejskiego
Procedura wnoszenia skarg indywidualnych do Parlamentu Europejskiego
Wybory do Parlamentu Europejskiego 2014

Ostatnia modyfikacja strony: 2014.04.14, 09:59.